Önsöz
İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde bulunan haysiyetin ve bunların
eşit ve devir kabul etmez haklarının tanınması hususunun, hürriyetin,
adaletin ve dünya barışının temeli olmasına,
İnsan haklarının tanınmamasının ve hor görülmesinin insanlık vicdanını
yaralıyan sevkeden vahşiliklere sebep olmuş bulunmasına, dehşetten ve
yoksulluktan kurtulmuş insanların, söz ve inanma hürriyetlerine sahip
olacakları bir dünyanın kurulması en yüksek amaçları olarak ilan edilmiş
bulunmasına,
İnsanlık zulüm ve baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması
için insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının esaslı bir zaruret
olmasına,
Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirilmesini teşvik etmenin esaslı bir
zaruret olmasına,
Birleşmiş Milletler haklarının, Antlaşmada, isanın ana haklarına, insan
şahsının haysiyet ve değerine, erkek ve kadınların eşitliğine olan
imanlarını bir kere daha ilan etmiş olmalarına ve sosyal ilerlemeyi
kolaylaştırmaya, daha geniş bir hürriyet içerisinde daha iyi hayat şartları
kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına,
Üye devletlerin, Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği ederek insan
haklarına ve ana hürriyetlerine bütün dünyada gerçekten saygı
gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş olmalarına,
Bu haklar ve hürriyetlerin herkesçe aynı şekilde anlaşılmasının yukarıdaki
taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre,
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu,
İnsanlık topluluğunun bütün fertleriyle uzuvlarının bu beyannameyi daima
gözönünde tutarak
öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve hürriyetlere saygıyı geliştirmeye,
gittikçe artan milli ve
milletlerarası tedbirlerle gerek bizzat üye devletler ahalisi gerekse bu
devletlerin idaresi altındaki ülkeler ahalisi arasında bu hakların dünyaca
fiilen tanınmasını ve tatbik edilmesini
sağlamaya gayret etmeleri amacıyla bütün halklar ve milletler için
ulaşılacak ortak ideal olarak işbu İnsan Hakları Evrensel Beyannamesini ilan
eder.
Madde 1 ütün insanlar hür, haysiyet ve
haklar bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine
karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.
Madde 2 erkes, ırk, renk, cinsiyet, dil,
din, siyasi veya diğer herhangi bir akide, milli veya içtimai menşe, servet,
doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin işbu Beyannamede ilan
olunan tekmil haklardan ve bütün hürriyetlerden istifade edebilir.
Bundan başka, bağımsız memleket uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, gayri
muhtar veya sair bir egemenlik kayıtlamasına tabi ülke uyruğu olsun, bir
şahıs hakkında, uyruğu bulunduğu memleket veya ülkenin siyasi, hukuki veya
milletlerarası statüsü bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir.
Madde 3 aşamak, hürriyet ve kişi
emniyeti her ferdin hakkıdır.
Madde 4 iç kimse kölelik veya kulluk
altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her türlü şekliyle
yasaktır.
Madde 5 Hiç
kimse işkenceye, zalimane, gayriinsani, haysiyet kırıcı cezarala veya
muamelelere tabi tutulamaz.
Madde 6 Herkes her nerede olursa olsun
hukuk kişiliğinin tanınması hakkını haizdır.
Madde 7 Kanun önünde herkes eşittir ve
farksız olarak kanunun eşit korumasından istifade hakkını haizdir. Herkesin
işbu Beyannameye aykırı her türlü ayırdedici mualeleye karşı ve böyle bir
ayırdedici muamele için yapılacak her türlü kışkırtmaya karşı eşit korunma
hakkı vardır.
Madde 8 Her şahsın kendine anayasa veya
kanun ile tanınan ana haklara aykırı muamelelere karşı fiilli netice verecek
şekilde milli mahkemelere müracaat hakkı vardır.
Madde 9 Hiç kimse keyfi olarak
tutuklanamaz, alıkonulanamaz veya sürülemez.
Madde 10 Herkes, haklarının,
vecibelerinin veya kendisine karşı cezai mahiyette herhangi bir isnadın
tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımız ve tarafsız bir mahkeme
tarafından adil bir şekilde ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir.
Madde 11
1. Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün
tertibatın sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile kanunen suçlu olduğu
tespit edilmedikçe masum sayılır.
2. Hiç kimse işlendikleri sırada milli veya milletlerarası hukuka göre suç
teşkil etmeyen fiillerden veya ihmallerden ötürü mahküm edilemez. Bunun
gibi, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha şiddetli bir
ceza verilemez.
Madde 12 Hiç kimse özel hayatı, ailesi,
meskeni veya yazışması hususlarında keyfi karışmalara, şeref ve şöhretine
karşı tecavüzlere maruz bırakılamaz. Herkesin bu karışma ve tecavüzlere
karşı kanun ile korunmaya hakkı vardır.
Madde 13
1. Herkes herhangi bir devletin sınırları dahilinde serbestçe dolaşma ve
yerleşme hakkına haizdir.
2. Herkes, kendi memleketi de dahil, herhangi bir memleketi terketmek ve
memleketine dönmek hakkına haizdir.
Madde 14
1. Herkesin zulüm karşısında başka memleketlerden mülteci olarak kabulü
talep etmek ve memleketler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkını
haizdir.
2. Bu hak, gerçekten adi bir cürüme veya Birleşmiş Milletler prensip ve
amaçlarına aykırı faaliyetlere müstenit kovuşturmalar halinde ileri
sürülemez.
Madde 15
1. Her ferdin bir uyrukluk hakkı vardır.
2. Hiç kimse keyfi olarak uyrukluğundan ve uyrukluğunu değiştirmek hakkından
mahrum edilemez.
Madde 16
1. Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, uyrukluk veya din
bakımından hiçbir kısıtlamaya tabi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak
hakkına haizdir. Her erkek ve kadın evlenme konusunda, evlilik süresince ve
evliliğin sona ermesinde eşit hakları haizdir.
2. Evlenme akdi ancak müstakbel eşlerin serbest ve tam rızasıyla yapılır.
3. Aile, cemiyetin tabii ve temel unsurudur, cemiyet ve devlet tarafından
korunmak hakkını haizdir.
Madde 17
1. Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mal ve mülk sahibi olmak
hakkını haizdir.
2. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez.
Madde 18 Her şahsın, fikir, vicdan ve din
hürriyetine hakkı vardır; bu hak, din veya kanaat değiştirmek hürriyeti,
dinini veya kanaatini tek başına veya topluca, açık olarak veya özel
surette, öğretim, tatbikat, ibadet ve ayinlerle izhar etmek hürriyetini
içerir.
Madde 19 Her ferdin fikir ve fikirlerini
açıklamak hürriyetine hakkı vardır. Bu hak fikirlerinden ötürü rahatsız
edilmemek, memleket sınırları mevzubahis olmaksızın malümat ve fikirleri her
vasıta ile aramak, elde etmek ve yaymak hakkını içerir.
Madde 20
1. Her şahıs saldırısız toplanma ve dernek kurma ve derneğe katılma
serbestisine maliktir.
2. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz.
Madde 21
1. Her şahıs, doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler
vasıtasıyla, memleketin kamu işleri yönetimine katılmak hakkını haizdir.
2. Her şahıs memleketin kamu hizmetlerine eşitlikle girme hakkını haizdir.
3. Halkın iradesi kamu otoritesinin esasıdır; bu irade, gizli şekilde veya
serbestliği sağlayacak muadil bir usul ile cereyan edecek, genel ve eşit oy
verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir.
Madde 22 Her şahsın, cemiyetin bir üyesi
olmak itibariyle, sosyal güvenliğe hakkı vardır; haysiyeti için ve
şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zaruri olan ekonomik, sosyal ve
kültürel hakların milli gayret ve milletlerarası işbirliği yoluyla ve her
devletin teşkilatı ve kaynaklarıyla mütenasip olarak gerçekleştirilmesine
hakkı vardır.
Madde 23
1. Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma
şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır.
2. Herkesin, hiçbir fark gözetilmeksizin, eşit iş karşılığında eşit ücrete
hakkı vardır.
3. çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine insanlık haysiyetine uygun bir
yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da
tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır.
4. Herkesin menfaatlerinin korunmasi için sendikalar kurmaya ve bunlara
katılmaya hakkı vardır.
Madde 24 Her şahsın dinlenmeye,
eğlenmeye, bilhassa çalışma müddetinin makul surette sınırlandırılmasına ve
muayyen devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır.
Madde 25
1. Her şahsın, gerek kendisi gerekse ailesi için, yiyecek, giyim, mesken,
tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetler dahil olmak üzere sağlığı ve rafahını
temin edecek uygun bir hayat seviyesine ve işsizlik, hastalık, sakatlık,
dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahrum bırakcak
diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır.
2. Ana ve çocuk özel ihtimam ve yardım görmek hakkını haizdir. Bütün
çocuklar, evlilik içinde veya dışında doğsunlar, aynı sosyal korunmadan
faydalanırlar.
Madde 26
1. Her şahsın öğrenim hakkı vardır. Öğrenim hiç olmazsa ilk ve temel
safhalarında parasızdır. İlk öğretim mecburidir. Teknik ve mesleki
öğretimden herkes istifade edebilmelidir. Yüksek öğretim, liyakatlerine göre
herkese tam eşitlikle açık olmalıdır.
2. Öğretim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla ana
hürriyetlerine saygının kuvvetlenmesini hedef almalıdır. Öğretim bütün
milletler, ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik
etmeli ve Birleşmiş Milletlerin barışın idamesi yolundaki çalışmalarını
geliştirmelidir.
3. Ana baba, çocuklarına verilecek eğitim türünü seçmek hakkını öncelikle
haizdirler.
Madde 27
1. Herkes, topluluğun kültürel faaliyetine serbestçe katılmak, güzel
sanatları tatmak, ilim sahasındaki ilerleyişe iştirak etmek ve bundan
faydalanmak hakkını haizdir.
2. Herkesin yarattığı, her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserlerinden
mütevellit manevi ve maddi menfaatlerin korunmasına hakkı vardır.
Madde 28 Herkesin, işbu Beyannamede
derpiş edilen hak ve hürriyetlerin tam tatbikini sağlayacak bir sosyal ve
milletlerarası nizama hakkı vardır.
Madde 29
1. Her şahsın, şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak bir topluluk
içinde mümkündür ve şahsın bu topluluğa karşı görevleri vardır.
2. Herkes, haklarının ve hürriyetlerinin kullanılmasında, sadece,
başkalarının haklarının ve hürriyetlerinin gereğince tanınması ve bunlara
saygı gösterilmesi amacıyla ve ancak demokratik bir cemiyette ahlâkın, kamu
düzeninin ve genel refahın haklı icaplarını yerine getirmek maksadıyla
kanunla belirlenmiş sınırlamalara tabi tutulabilir.
3. Bu hak ve hürriyetler hiçbir veçhile Birleşmiş Milletlerin amaç ve
prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz.
Madde 30
İşbu Beyannamenin hiçbir hükmü, herhangi bir devlete, zümreye ya da ferde,
bu Beyannamede ilan olunan hak ve hürriyetleri yoketmeye yönelik bir
faaliyete girişime ya da eylemde bulunma hakkını verir şekilde yorumlanamaz
|
